Kretase Tersiyer Kitlesel Yok Oluşu


Kretase-Tersiyer kitlesel yok oluşu dinozorların sonunu getiren felaket olayı olmasıyla bilinir. Ancak Kretase dönemi sonlarında baş gösteren bu kitlesel yok oluşta Amonitler, birçok çiçekli bitkiler ve pterozorlar gibi daha başka türler de yok oldular.

Bazı canlı grupları, son olayda tamamen yok olmadan önce, birkaç milyon boyunca düşüş yaşamışlardır.  Grupların yaşadığı bu düşüş hakkında, deniz seviyesinin ciddi derecede düşmesi ile birlikte dünyanın değişen iklim şartlarının yanı sıra patlamaların yol açtığı bazalt selleri gibi nedenler ileri sürülmüştür. Tüm bunların ardından Meksika’nın Yucatan yarımadası yakınlarında denize düşen büyük bir astroid ya da kuyruklu yıldız canlıların sonunu getiren asıl önemli olay olmuştur.

Bu olayın meydana geldiği zaman dilimi:


65 milyon yıl önce

Kretase döneminin sonu

Paleosen döneminin başlangıcı

Bu olayın olası nedenleri 


Bazalt selleri patlaması
Bazalt selleri patlaması
Meteor çarpması
Meteor çarpması

Bu olayda hangi türler yok oldu?


Sürüngenler

Ankylosaurus armed with thick skin, bony plates and a club like tail Ankylosaurus Wuerhosaurus adult and young by a pool Zırhlı dinozorlar A group of bird-hipped dinosaurs from England during the Lower Cretaceous Period Kuşkalçalı dinozorlar A group of Corythosaurus dinosaurs on a frozen landscapeCeropod dinozorlar
A group of mandschurosaurus dinosaurs in a forest clearing Ördek gagalı dinozorlar A pair of Torosaurus dinosaurs, that are now thought to be a form of triceratopsBoynuzlu dinozorlar Triceratops drinking at a pond Triceratops A feathered raptor gliding through the air Dromaeosaurlar
Lizard-hipped dinosaurs: Baryonyx in the forground and Brachiosaurs in the distanceKertenkele kalçalı dinozorlar NothronychusNothronychus Brachiosaurus, a large sauropod dinosaur, looking roundSauropod dinozorlar A group of Dicraeosaurus in shallow waterSauropodomorph dinozorlar
Therizinosaurus cheloniformis a dinosaur that lived in Mongolia, Khazakhstan and Transbaykalia during the late Cretaceous Therizinosaurus Two fighting carnivorous theropods from the Cretaceous EraTheropod dinozorlar A pair of Tyrannosaurus rex in a misty landscape Tyrannosaurus Tyrannosaurus rex charging Tyranno rex
Two prehistoric marine reptiles (Elasmosaurus) catching fish underwater Plesiosauria A long-necked plesiosaur hunts a shark in shallow waters Plesiosaurlar A large pliosaur that lived during the Lower Cretaceous Period Pliosaurlar Hatzegopteryx Hatzegopteryx
Pterosaurs catching fish from the sea Pterozorlar A herd of sauropod dinosaurs migrating during the dry season Dinozorlar

Cephalopodlar

Fossilized ammonite
Ammonitler

Dünya’nın görünümü nasıldı?


A map of the Earth at the time of the Cretaceous-Tertiary mass extinction

Dünyanın Kretase-Tertiyer kitlesel yok oluş dönemindeki görünümünün küresel bir canlandırması.Görsel: Dr Ron Blakey, NAU Geology.

Dinozor Krallığının Çöküşü
Kretase döneminin sonu


65 yıl önce, Kretase döneminin sonunda tüm dinozorlar yok oldular. Bunun neden ve nasıl olduğu paleontolojide en ilgi çekici ve en sık sorulan sorulardan biridir.

Dinozorların neden yok olduklarını açıklamak için birçok farklı fikirler öne sürülmüştür. Bunlardan en çok rağbet gören iki fikir, dinozorların yaşadıkları çevrelerinin yavaş yavaş değiştiği ve dünyaya çarpan bir meteorun nihai olarak onların sonunu getirdiğidir.

Kademeli yok oluş teorisi

Kademeli değişim hipotezi, farklı kara ve deniz hayvanlarının sayılarındaki ve çeşitliliklerindeki azalmalara işaret eder.

Bu grupların yok oluşlarını iklim değişikliklerindeki süreçlere bağlamaktadır. Kretase sonunda iklim soğumaya başlar ve buna bağlı olarak deniz seviyesindeki düşüşler de dinzoarları ve sığ sulardaki deniz yaşamını yok eder.

Çarpma teorisi

Spektaküler bir teori olduğu için meteor teorisi basında da çoğu zaman kapaklara konu olur. Kretase sonunda dünyaya bir göktaşı çarpmış olduğuna dair iyi derecede jeofizik kanıtlar bulunmaktadır.

Dünyanın bir çok yerine Kretase dönemi sonuna ait iridyum mineralli zengin kil şeritleri bulunmuştur. Bu minerale dünyada ender rastlanır ancak göktaşlarında bolca bulunmaktadır.

Bu çarpışmanın dünyada nükleer bir kışa neden olduğu ve dinozorlar ile pterozorların, plesiosaurlar ve ammonitler gibi denizde yaşayan, bunun yanında kuş ve memeli ailesinden de birçok türlerin ölümüne yol açtığı ileri sürülür.

Volkanik olaylar

Kretase dönemi sonunda -en azından dünyanın bazı bölgelerinde- birçok volkanik patlamalar olmuştur.

Hindistan’daki Deccan formasyonlarındaki volkanik merdivenler, bu dönemde büyük bazalt sellerin olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda geniş alana yayılan ve çevresel değişikliklere yol açan gaz ve toz bulutları da bu dönemde patlak göstermiştir.

Her şeyi öğrenebilecek miyiz?

Ne yazık ki, bu hipotezler ne kadar mantıklı olsa da ve yeryüzündeki canlı yaşamın ne ölçüde yok olduğunu açıklayabilseler de, maalesef bazı hayvanlar ölürken diğerlerinin neden hayatta kalabildiklerini sorusuna cevap vermemektedirler. Dinozorlar gibi dönemin çok başarılı hayvanları neden öldüler? Onlar yok olurken çevre şartlarından daha hassas ölçüde etkilen kurbağa gibi canlılarsa neden hayatta kalabildiler?Aslında dinozorların genellikle tüm dünyada ve aynı zamanda yok oldukları kabul edilse de, işin aslı, bu konuda sadece Kuzey Amerika’da yüksek çözünürlüklü verilere sahip olmamız. Bu konuda Çin gibi Amerika ve Avrupa dışındaki ülkelerde yürütülecek yoğun çalışmalarla daha fazla veri toplamak mümkün olacağı gibi Kretase sonunda dünyada neler olup bittiği hakkında daha kapsamlı bir görünüme sahip olmak için yeni verilerin bulunması ve bunların değerlendirmesiyle ancak gelecekte daha mümkün görülüyor.

BBC

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

%d blogcu bunu beğendi: