Bartın’da Dinozor Fosili Araştırmaları Başlıyor


İTÜ’den ve Fransa’dan ortak bir ekiple önümüzdeki yaz döneminde Bartın ile Cide arasındaki bölgede bir ön araştırmaya başlanacak. Eğer ilk bulgular olumlu görülürse önümüzdeki yıllarda Bartın-Arıt-Cide arasındaki bölgede saha çalışmaları ile dinozor fosili araştırmaları başlayacak. Bu çalışma olumlu sonuçlanırsa bölge dünyanın en ilginç yörelerinden biri haline gelecek.

Jeolojide zaman, canlı gruplarının geniş ölçüde birden yok olmasına göre sınıflandırılır. Fosillerden elde edilen bilgilere göre her yok olma döneminden sonra hızlı bir gelişme zamanı başlamış ve evrim çabuklaşmıştır. Permiyen sonu (245 milyon yıl önce) ve Kretase sonundaki (65 milyon yıl önce) ani yok olma dönemleri Paleozoyik ve Mesozoyik olarak bilinen dönemlerin sınırını belirlemektedir.

Paleozoyik ile Mesozoyik sınırı (245 milyon yıl önce) canlılar tarihinde en fazla yok olmanın yaşandığı bir kriz dönemi olarak tanımlanır. Bu dönemde Dünya yüzünde yaşayan canlıların büyük kısmı yok olmuş, yeni bir dönem olam Mesozoyik’in başlaması ile birlikte fauna ve florada belirgin bir değişiklik meydana gelmiştir. Adı Yunanca deino (Müthiş) ve sauros (Kertenkele) kelimelerinden gelen dinozorlar Mesozoyik boyunca Dünya yüzünde var olmuş ilginç canlılardır. Mesozoyik, yaşlıdan gence doğru Triyas (245-208 milyon yıl önce), Jura (208-145 milyon yıl önce) ve Kretase (145-65 milyon yıl önce) adı verilen üç döneme ayrılır.

Triyas döneminde çok sayıda sürekli yeşil ağaçlar, memeliler, kaplumbağa ve kurbağalar ve kertenkeleler, deniz sürüngenleri, bugünkü anlamdaki mercanlar, memeli benzeri sürüngenler yaygın olarak yaşamışlardır. Triyas aynı zamanda Kretase sonuna kadar varlığını sürdürecek olan dinozorların da ilk defa görülmeye başladığı bir dönemdir. Mesozoyik boyunca yaşayan dinozorlar Kretase sonunda birçok canlı ile birlikte Dünya yüzünden silinmişlerdir. Dinozorlar hakkındaki bilgilerimizin tümü bu canlıların fosillerinden elde edilen bilgilere dayanmaktadır.

Dinozorlar karada yaşayan özel bir tür sürüngen sınıfında yer almaktadır. Mesozoyik’te yaşayan Plesiozor, İchtyozor ve Mosazor gibi dev deniz canlıları ve Pterozor gibi uçan canlılar bu nedenle dinozor olarak kabul edilmemektedir. Türkiye’de tek Mosazor fosili Hacettepe Üniversitesi’nden Prof. Dr. Cemal Tunoğlu tarafından 1999 yılında Kastamonu’da bulunmuştur.

1824’te Dünya’da ilk dinozor fosili doğabilimci William Buckland tarafından bulunan bir Megalozon’dur. Bundan bir yıl sonra Gideon Mantell Iguanodon diş ve kemikleri bulmuştur. 1837’de Hermann von Meyer Almanya’da Triyas yaşlı Plateozorus; 1856’da Amerika’da Joseph Leidy Troodon ; 1858’de Amerika’da Joseph Leidy Hadrozorus; 1861’de Hermann von Meyer Archaeopteriks; 1878’de Belçikalı madenciler 30’dan fazla tümü korunmuş Iguanodon fosillerini bulmuşlardır.

Triyas dönemi (günümüzden 245-208 milyon yıl öncesi) öncesinde Dünya’da tek bir büyük kıta vardı. Pangea adı ile bilinen bu kıta Triyas’ta ikiye bölünerek kuzeyi Lavrasya, güneyi ise Gondwana adı ile bilinen iki büyük kıtaya ayrıldı. Türkiye’nin İstanbul ile Kastamonu arasında kalan ve jeolojide Batı Pontidler olarak bilinen kesimi bu dönemde Lavrasya’nın güney kenarında bulunuyordu. Bu dönemde Pangaea’nın ekvator üzerinde bulunması yüzünden iklim sıcak, çöller yaygın ve genişti. Çiçekli bitkiler henüz meydana gelmemişti. Karada yaşayan canlılar büyük ölçüde bu kurak koşullara ayak uydurmuş olan türlerdi. Dinozorlar da yaşadıkları dönemin ortam ve koşullarına büyük ölçüde adapte olmuşlar ve bu nedenle yaklaşık 165 milyon yıl süresince egemen canlılar olarak yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Bugün fosilleri bulunan 700’den fazla dinozor türü bilinmektedir.

Dinozorların neden Dünya yüzünden silindikleri ise bir muammadır. İklim değişiliği, meteorit çarpması ya da şiddetli volkan patlamaları gibi teoriler ileri sürülmüşse de bunların hiçbiri hakkında kesin kanıtlar bulunmamaktadır.

Dinozorların yaşamı insanoğlunun ilgisini daima çekmiştir. Dinozor fosilleri (kemik ve yumurtalar) müzelerde sergilenmekte, fosil bulunan yerler milli park olarak korunmakta ve yaygın olarak ziyaret edilmektedir. Türkiye’de bugüne kadar gerçek bir dinozor fosili bulunmamıştır.

1995-2000 yılları arasında Batı Karadeniz bölgesinde, bölgenin tektoniğini anlamaya yönelik olarak yaptığımız jeolojik araştırmalar sırasında Bartın ile Cide arasındaki bölgede Triyas yaşlı çökellerin varlığı dikkatimi çekmişti. Amasra doğusunda yer alan ve plajı ile ünlü Çakraz Köyü civarında iyi görüldüğü için 1974 yılında bu bölgeyi haritalamış olan MTA’dan Zeki Akyol ve arkadaşları tarafından Çakraz formasyonu olarak adlandırılan bu çökeller Triyas döneminde bölgenin sıcak bir iklim etkisi altında olduğunu, sık sel baskınlarının geliştiğini ve bölgede yer yer çöl koşullarının ve içerisinde bazı sporlarının bulunduğu geniş göllerin olduğunu işaret etmektedir. Bu koşullar Dünya’nın diğer kesimlerinde ve bihassa da Avrupa’da içerisinde Triyas yaşlı dinozor fosilleri bulunan kayaların oluştuğu koşullar ile aynıdır. Bu nedenle Bartın-Cide arasındaki bölge dinozor fosillerinin araştırılması için gerekli koşullara sahiptir.

Bu düşünceyi bölgeye yaptığımız bir arazi gezisi esnasında şu an Fransa’da görevli olan sevgili dostum Prof. Dr. A. M. Celal Şengör ile paylaşmıştım. O da dinozor konusunda tanınmış bir uzman olan Fabien Knoll ile görüşerek konuyu aktarmış. Böylece gelişen bir bilgi alışverişi sonunda İTÜ’den ve Fransa’dan ortak bir ekiple önümüzdeki yaz döneminde bölgede bir ön araştırma yapmaya karar verdik. Eğer ilk bulgular olumlu görülürse önümüzdeki yıllarda Bartın-Arıt-Cide arasındaki bölgede saha çalışmaları ile dinozor fosili araştırmaları başlayacak. Bartın Belediye Başkanı Sayın M. Rıza Yalçınkaya’nın da yakın ilgi ve desteği ile sürdürülecek olan bu çalışma olumlu sonuçlanırsa bölge dünyanın en ilginç yörelerinden biri haline gelecek.

Prof. Dr. Cemal Tunoğlu 

Kaynak: Bilim ve Gelecek

Reklamlar

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: